Et Üretiminde İş Güvenliği

Et Üretiminde İş Güvenliği  sektör bazında istihdam edilen çalışan sayısı göz önünde bulundurulduğunda küçük ve orta ölçekli işletmeler  sınıfında yer alan  iş yerlerine göre çalışan sayısının oldukça fazla olduğu görülmektedir.  İstatistikler incelendiğinde, meydana gelen iş kazalarının büyük bir bölümü “makinelerin sebep olduğu kazalar” olarak iş kazaları sebepleri sıralamasında ilk sıralarda yer alıyor.  Bu durum makinelerin çalışanlara verebileceği zararları önleme amaçlı koruyucu önlemlerin yeterli seviyede sağlanmadığını ortaya koymaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği’nin önleyici yaklaşımının temelini; risk değerlendirmesi, acil durum planları ve eğitimler oluşturur. Risk değerlendirmesi, iş yerinde, çalışanlara zarar verecek olan etmenlere karşı yeterli tedbir alınıp alınmadığını ortaya koyan teknik bir yaklaşımdır. Risk değerlendirmesinde amaç; iş yerinde, çalışanların, sağlık ve güvenliklerini tehdit eden etmenlerin tespit edilmesi, derecelendirilmesi ve önleyici tedbirlerin belirlenerek çalışma ortamı risklerini kabul edilebilir seviyeye düşürmektir.

Fiziksel, Kimyasal ve Biyolojik Tehlikelerden Kaynaklanan Hastalıklar

Et üretiminin bir çok aşamasında çalışma ortamında gürültü vardır. Kesimhanelerde bulunan gürültü kaynakları et parçalamakta kullanılan motorlu testereler, soğutucu ve dondurucu makineler, kompresörler ve tüy alma makineleridir. Bunların yanı sıra ağıllarda bekleyen hayvanların sesleri de çalışanlar için tehlikeye neden olabilecek seviyelere çıkabilir. Çalışma ortamında yüksek seviyelerde gürültüye maruz kalarak çalışanların işitme duyuları zarar görebilir. Uzun süreler yüksek gürültü seviyesi bulunan ortamlarda çalışanlarda gürültüye bağlı işitme kaybı görülebilir. Mezbahaların yanı sıra et işleme tesislerinde de vakumlu paketleme makineleri gibi gürültülü makineler vardır ve bunlar da çalışanların işitme duyusuna zarar verebilir.

Et üretiminde, özellikle kesim ve parçalama aşamalarında, sıra halinde çalışanların elleriyle uzanmaları, tutmaları ve çekmeleri gibi hareketleri sürekli olarak yapmalarından dolayı çalışanlarda karpal tünel sendromu görülebilir. Ayrıca gün boyu yapılan bıçakla kesme işlemi sırasında da el bileğine uygulanan baskı bu hastalığın görülme riskini artırır.

Et kesim ve parçalama işlemlerinde çalışanların kollarında, ellerinde, omuzlarında ve boyunlarındaki kaslar, tendonlar ve sinirler zarar görür. Bu tip çalışmalar yapan çalışanlarda aşırı kullanmadan dolayı kaslarda ve organlarda rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Bu hastalıklardan en sıklıkla görülenleri tendinit, tendon kılıfı enflamasyonu ve lateral epikondilit’tir.

Kesimhanelerde ve et işleme tesislerinde buluna soğuk alanlarda çalışanlar ve gün içinde buralara girip çıkması gereken çalışanlar için termal konfor şartları elverişsizdir. Et üretiminde soğuk havaya maruz kalınacak ortamlar, soğutulmuş depolar, soğutucu ve dondurucuların çevreleridir. Bu bölgelerde çalışan veya soğuk depolara giriş-çıkış yapan çalışanların vücut sıcaklıkları otuzbeş derecenin altına düşerek hipotermiye neden olabilir.

Et üretim tesislerinde çalışanların et taşıma, yüksek veya alçak tezgahlarda çalışma, sürekli ayakta çalışma, sürekli oturarak çalışma, belden dönüş hareketi yapma gibi vücudun doğal duruşuna uygun olmayan hareketleri yapmaları gerekebilir. Bu durumlarda uzun süre çalışmak durumunda olan çalışanlarda kas ve iskelet sistemi hastalıkları görülebilir.

Et üretiminde kullanılan zehirler, patlayıcılar ve yanıcı malzemeler gibi zararlı maddeler kullanılır. Bu zararlı maddeler genellikle temizlik malzemeleri, soğutma gazları, yağlama sıvıları ve boyalarda bulunur. Et üretim sektöründe klor bazlı dezenfektanlar, depolama alanlarında kullanılan temizleyiciler ve amonyak gibi soğutucu etkenler kullanılır. Çalışanların bu maddelerle etkileşimi engellenemez veya kontrol altına alınamazsa astım, dermatit ve kanser gibi hastalıklara yakalanma riskleri artar.

Et üretim tesislerindeki en önemli hastalık riskleri hayvanlardan kaynaklanır. Canlı ya da kesilmiş hayvanlar ile çalışanlar bir çok zoonotik hastalığa yakalanma riski ile karşı karşıyadır.

Et üretim tesislerinde çalışanlar bakteriyel enfeksiyonlara yakalanabilir. İş yerindeki havalandırma sisteminden çalışanlara bulaşabilen lejyonella bakterisi lejyoner hastalığına neden olabilmektedir. Ayrıca hijyen koşullarının sağlanmadığı durumlarda çalışanlara ecoli bakterisi bulaşabilir.

Et Üretiminde Kazalar

Et üretim tesislerinde, canlı hayvanların yerleşkeye getirilmesi, uyutulması, kesilmeye götürülmesi sırasında çalışanlar hayvanlar tarafından zarara uğratılabilir. Yanlış uyutma işlemi gerçekleşmesi durumunda çalışanlar beklenmedik şiddet hareketleriyle karşılaşabilir.

Hayvanın kesiminde kullanılan bıçakların çalışanlara temas etmesi riski vardır. Çok keskin olan bu bıçakların çalışanların ellerine, kollarına, parmaklarına temas etmeleri sonucu ciddi yaralanmalar görülebilir.

Kullanılan makinelerin kesici kısımlarının çalışanlara temas etmesi durumunda çalışanlarda derin kesikler görülebilir.

Asılı yüklerde çalışma, et üretim tesislerinde yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Asılı yüklerin hareket edebildiği raylı sistemlerde çalışanlar, özellikle ağır hayvanların vücutlarının çarpmaları sonucu düşebilir ve yaralanabilir.

Hayvan kesilmesi sırasında çalışma zemini kayganlaşabilir. Yere dökülen sıvılar nedeniyle zemin çalışanların düşmelerine neden olabilir.

Et Üretiminde Sağlık ve Güvenlik Önlemleri

Et üretiminde genellikle temizlik için kullanılan kimyasallarla yapılan çalışmalarda çalışanların kimyasallardan kaynaklanacak hastalıklara yakalanmalarının önlenebilmesi için çalışmalar yapılmalıdır. Deri yoluyla etki gösteren kimyasalları kullanan çalışanlar koruyucu eldiven kullanmalıdır ve vücutlarının kimyasallara temas etmesinden kaçınmalıdır. Solunum yolları ile insan sağlığına etki eden kimyasallarla yapılan çalışmalar sırasında çalışanlar uygun solunum yolu koruyucularını kullanmalıdır.

Et üretim tesisi, hayvan kesimi süresince ve kesilen etin sınıflandırılması, tartılması gibi işlemlerin yapılması sırasında çalışanların iskelet ve kas sistemlerinin zarar görmeyeceği şekilde tasarlanmalıdır. Yapılan işe ve çalışana uygun ekipmen ve tezgahlar kullanılmalıdır. Çalışanlar arasında rotasyon uygulanarak monoton çalışmadan kaynaklanacak kas ve eklem rahatsızlıklarına engel olunabilir.

Gürültülü ortamlarda yapılan çalışmalarda gürültüye maruz kalan çalışanların sayılarının en aza indirilebilmesine yönelik bir iş organizasyonu yapılmalıdır. Gürültülü makineler genel çalışma ortamını en az etkileyecek şekilde iş yerine yerleştirilmeli ve mümkünse izole edilmelidir. Gürültülü makineleri kullanan çalışanların iş planları sürekli gürültüye maruz kalmayacakları şekilde rotasyonlu olarak yapılmalıdır. Her durumda gürültülü ortamda çalışanlar kulak koruyucusu kullanmalıdır.

Et üretimi sırasında canlı ve cansız hayvanlara temas etmek durumunda olan çalışanların hayvanlardan bulaşabilecek hastalıklara karşı korunmaları gerekir. Öncelikle iş yerinin çalışma, dinlenme alanlarının, tuvalet ve banyolarının tamamiyle hijyenik olmaları sağlanmalıdır. Çalışanların bulaşıcı hastalıklardan korunması için sağlık kontrollerinin ve varsa bu hastalıklara direnç kazanmalarını sağlayacak tedavilerin yaptırılması gerekir.

Soğuk depolara giriş çıkış yapan ve bu alanlarda çalışanlara soğuk ortamlarda kullanılmak üzere termal iş kıyafetleri verilmelidir. Soğuk hava depolarında çalışma süreleri bu alanların sıcaklıkları gözetilerek ayarlanmalıdır. İşyerinde hipotermi durumunda kullanılmak üzere mutlaka ilk yardım malzemeleri bulundurulmalıdır.

Canlı hayvanların nakledilmesi sırasında kesinlikle yalnız çalışılmamalıdır. Kesimi yapılacak hayvanların büyüklüğüne göre nakil işlemini gerçekleştirecek çalışan sayısına karar verilmelidir. Kesime götürülen hayvanların uyutulması ve taşınması işleminde de yine aynı önlemler alınmalıdır.

Zemini kayganlaştıracak veya takılıp düşmeye neden olacak durumlar oluştuğunda çalışma ortamı hemen temizlenmelidir. Çalışanlar kaymaz tabanlı iş ayakkabıları(KKD) kullanmalıdır.

Et Üretiminde Kullanılan Makinalarda Güvenlik Önlemleri

Salamura Enjektörleri İş Güvenliği

Salamura enjektörleri, eti tütsülemek için salamurayı etin içine eşit şekilde enjekte etmek için kullanılır. Et, enjeksiyon işleminin yapılacağı alana bantlı konveyörlerle taşınır. Depolama tankında bulunan salamura makinenin ucundaki iğnelere pompalanır ve pnömatik veya hidrolik sistemlerle hareketi sağlanan iğne etin içine salamurayı enjekte eder. Bu makinenin kullanımı sırasında iğnelerin bulunduğu bölüm, bant konveyörün açıkta bulunan sıkıştırma bölümleri çalışan için tehlike oluşturur. Salamura enjektörleri kullanılırken aşağıdaki güvenlik önlemleri alınmalıdır.

• Hareketli iğne bölümünün yan taraflarını kapatan koruyucular kolaylıkla çıkarılamayacak şekilde dizayn edilmelidir.
• İğnelerin bulunduğu bölüm ve konveyörün iğnelerin bulunduğu alana giriş ve çıkış yaptığı bölümler koruyucular ile kapatılmalıdır.
• Özellikle makinenin temizliği sırasında operatörün güvenliği için, makinede bir topraklama kaçağı devre kesicisi bulunmalıdır.
• Bant konveyörün sıkışmaya neden olabilecek baş ve kuyruk bölümü öncelikli olmak üzere, tüm bölümleri uygun koruyucularla kapatılmalıdır.
• Makinenin besleme kısmının olduğu tarafta bulunan acil durdurma butonunun yanı sıra enjekte olan etin çıkışının olduğu tarafta da bir acil durdurma butonu bulunmalıdır. Acil durdurma butonları yalnızca elektrikle çalışan kısımları değil, hidrolik ve pnömatik çalışan kısımları da durdurabilmelidir.

Şerit Et Kesme Makinaları İş Güvenliği

Et endüstrisinde kullanılan şerit testereler eti istenilen boyutlara bölmek için kullanılır. Makinenin hareketli kasnağı sayesinde sürekli dönen bıçağın ön tarafına bakan keskin kenarına etin bastırılması sonucu et istenilen yerinden kesilmiş olur. Bu makinelerin kullanımı sırasında hareketli bıçak ile çalışanın ellerinin yakınlığından dolayı derin kesikler ve amputasyonlar sık yaşanan kazalardandır. Çalışanın ellerinin hareketli bıçağa en çok kesme ve kesilen parçayı kaldırma sırasında yaklaşır.

Şerit et doğrama makinelerinin bulunduğu iş yerlerinde alınması gereken ilk güvenlik önlemi başka bir makine ile yapılabilecek işlerin şerit et doğrama makinesiyle yapılmamasıdır. Yapılacak işin uygulanmasında en kullanışlı makinenin şerit et doğrama makineleri olduğu durumlarda aşağıdaki güvenlik önlemlerini göz önünde bulundurmak çalışanın zarar görme riskini azaltacaktır.

• Büyük parçaların kesimi için tasarlanmış makinelerde kesinlikle küçük parçalar kesilmemeli ve eller bıçağın yakınına yaklaşmamalıdır.
• Bıçağın, yalnızca kesme sırasında kullanılacak bölümü açıkta olmalıdır. Kesme işi için kullanılmayan bölümler koruyucu içinde olmalıdır.
• Kullanılan makinenin gücünün yapılan işe uygun olduğundan emin olunmalıdır. Makinenin gücü ve bıçakların dönüş hızı operatörün kesilecek parçayı bıçaklara doğru bastırmasına gerek kalmayacak seviyelerde olmalıdır. Makine tezgahı, kesilecek parçayı destekleyecek büyüklükte olmalıdır.
• Şerit et doğrama makinelerinin çevre düzenlemesi ve kesilecek parçalar işin yapılmasını kolaylaştıracak şekilde düzenlenmelidir. Tezgahın yüksekliği çalışanın bel ağrısı çekmesini engelleyecek şekilde çalışanın boyuna uygun olarak ayarlanmalıdır.
• Makine operatörü kendisine uygun olan hızda çalışmalıdır. Tecrübeli operatörler zamanla çalışma hızlarını olması gerekenden fazla artırabilirler. Bu nedenle operatörlerin makineyi kullanma hızları takip edilmeli ve güvensiz hızda çalışmalara müdahale edilmelidir.
• Makinenin tehlikeli kısımlarına ulaşım kısıtlanmalıdır. Bu bölümlerin koruyucuları açıldığında makinenin çalışması durmalı ve tekrar kapatılmadan makine çalışmaya başlamamalıdır.
• Makinede çalışma yapılması sırasında bıçaklara takılabilecek eldiven, bileklik, kolye gibi malzemeler kullanılmamalıdır. İş kıyafetinin el bilekleri lastikli olmalıdır.
• Bıçak değişimi veya taşınması yapılırken ellerin kesilmesinin önlenmesi için kesiğe dayanıklı eldivenler kullanılmalıdır.
• Makinenin bulunduğu alan diğer çalışanların operatöre çarpmasını ve makineye yaklaşmalarını engelleyecek şekilde kontrol altında tutulmalıdır. Ayrıca zeminin kaygan olmaması ve takılıp düşmeye neden olabilecek malzemelerin ortada bulunmamasına dikkat edilmelidir.
• Küçük parçaların kesilmesi işlemi gibi elin bıçağa yaklaşmasını gerektiren durumlarda itme çubuğu kullanılmalıdır.

Haşlama Kazanları İş Güvenliği

Haşlama kazanları kapalı haznelerin içinde etin veya et ürünlerinin pişirildiği veya tütsülendiği ekipmanlardır. Haznenin kapıları önde ya da arkada bulunabilir. Pişirme işlemi için gerekli olan ısı; buhar, elektrik ve benzinden sağlanabilir. Tütsüleme işleminin yapıldığı kazanlarda, ahşap üzerindeki sürtünme çarkı ile ısı üretilmektedir. Ocağın büyüklüğüne göre, pişirilecek ürünler raflarda tek bir tepsiyle veya çoklu tepsilerle taşınabilir. Ocağın sıcaklığı, dumanı ve pişirme işleminin süresi bireysel kontrollerle gözlemlenebildiği gibi otomasyonla da kontrol altında tutulabilir. Bu ekipmanla yapılan çalışmalarda çalışanlar sıcak malzemelere temas sonucu yaralanma, kazan temizliği sırasında kullanılan kimyasallardan kaynaklanacak rahatsızlıklara yakalanma gibi tehlikelerle karşı karşıyadır. Haşlama kazanlarında güvenli çalışabilmek için aşağıdaki önlemler alınmalıdır.

• Fazla suyun zeminde birikmesinin önlenebilmesi için çevrede gider bulundurulmalıdır.
• Yapılmasında sakınca olmayan durumlarda, haznenin içindeki ürünleri almadan önce hazne soğuk su ile yıkanarak soğutulmalıdır. Bunun yapılamadığı durumlarda sıcağa karşı dayanıklı eldiven gibi kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır.
• Hazne kapılarının contaları belirli aralıklarla kontrol edilmeli ve iyi durumda kalacak şekilde bakımları yapılmalıdır.
• Ocağın yakınlarında yanıcı malzemeler biriktirilmemelidir. Çevrede biriken küller temizlenmelidir.
• Pişirme haznelerinin kapıları, haznenin içinde yüksek sıcaklıklarda ürün bulunduğunda açılmamalıdır. Kapılarda, açıkken pişirme başlamayacak şekilde kilit sistemi bulunmalıdır.
• Olası bir yangın durumunda kullanılmak üzere yangın uyarı sistemleri ve yangın söndürücüler iş yerinde bulundurulmalıdır.

Donuk Et Parçalama Makinaları İş Güvenliği

Donuk et parçalama makineleri donmuş kemiksiz et kalıplarının parçalanması işleminde kullanılır. Hidrolik sistemli giyotin bıçaklar veya dönen kesici bıçaklar eti elli mm kalınlığında parçalara böler ve eti kıyılması üzere hazırlar. Kesilecek ürün makineye elle yüklenir ve eğimli besleme tünelinden yer çekimi yardımıyla bıçağa doğru  ilerler. Kesilen et parçaları üzeri menteşeli bir kapak ile kapatılarak çıkan ürünün korunmasını sağlayan kabın içine düşer. Kesilecek parçaların büyüklüğü ve şekline göre makinede ayarlamalar yapılabilmektedir. Hareketli bıçağa temas riski çalışanlar için bir tehlike oluşturur. Bu makine kullanılırken aşağıdaki güvenlik önlemleri alınmalıdır.

• Besleme bölümünde bulunan güvenlik cihazları ancak operatörün zemin seviyesinde bulunduğu durumda onun güvenliğini sağlayabilir. Bu yüzden operatörün yükseltici platformlar kullanmadığından emin olunmalıdır.
• Bıçağın koruyucuları operatörün ve makinenin yanında bulunan kimsenin bıçaklara temas etmeyeceği şekilde düzenlenmelidir.
• Devre dışı bırakılması durumunda çalışanın güvenliğini tehlikeye atan, konveyör, toplama kabı gibi, tüm aparatların yerinde olmadıkları durumda makinenin çalışmasını engelleyecek bir kilit sistemlerinin olması gerekir.
• Çıkış kapağı, bir arıza durumunda makinenin güvenli kullanımının devam edebileceği bir kilit sistemi ile donatılmış olmalıdır.

Kıyma Makinaları İş Güvenliği

Kıyma makineleri küçük, orta ve öğütücüler diye adlandırılan farklı boyutlarda olabilir. Küçük makineler genellikle kasaplarda, marketlerde kullanılırken; öğütücüler et üretim tesislerinde yoğun olarak kullanılır. Kıyma makineleri, etin küçük parçalara ayrılması yani kıyılması işlemini yapar. İnce helezonik yapılı alandan arkadan bir kuvvetle ilerletilen et, bir dizi bıçak ve kesicinin bulunduğu yoldan giderek kıyılmış olur. Kullanılan bıçaklar ve helezonik yolların büyüklükleri değiştirilerek farklı büyüklük seviyelerinde kıyma yapılabilir. Bu makinede çalışılırken, etin helezonik alana itilmesi sırasında çalışanın eli kesici kısımlara temas edebilir. Makinenin kesici kısımlar temizlik sırasında çalışanın ellerinin kesilmesine neden olabilir. Bu tip kazaların engellenebilmesi için aşağıdaki güvenlik önlemlerine uyulmalıdır.

• Operatörün makinenin içini görmesi gereken durumlarda makineye yaklaşmasının engellenebilmesi için, görüş aynalar kullanılarak sağlanmalıdır.
• Taşıma kovaları kendiliğinden kapanan kelepçeler kullanılarak taşınmalıdır.
• Etin makineye girişinin yapıldığı besleme bölümünde elin bıçaklara temasını engellemek için itme çubukları kullanılmalıdır. Çubuk çalışanın tehlikeli bölgeye yaklaşmasını engelleyecek uzunlukta olmalıdır.

Köfte Hamburger Makinaları İş Güvenliği

Köfte hamburger makineleri kıyılmış eti porsiyonlar halinde basmaya yarar. Kalıplar boş olarak durdukları yerden doldurulacakları malzemenin bulunduğu alana hareket eder ve dolum işlemi gerçekleşir. Daha sonra sıkıştırılan kıyma kalıptan çıkarılır. Bu makineler kalıbın hareket sistemine göre isimledirilir. Kalıbın gidip gelme hareketi yaptığı makinelere pistonlu makineler ve kalıpların dönme hareketi yaptığı makinelere döner makineler denir. Makinenin hareketli kısımlarına temas edilmesi durumunda çalışan zarar görebileceği için bu makinelerde yapılan çalışmalarda aşağıdaki önlemler alınmalıdır.

• Eğer yem makinesi besleme tepsisi ile donatılmış ise kıyma makinelerinde bulunanlara benzeyen bir kısıtlayıcı plaka besleme cihazına erişimi engellemek için besleme bölümüne monte edilmelidir.
• Makine çalışırken kazıyıcılara, küreklere veya besleme cihazına ve besleme haznesine erişim önlenmelidir. Bu bölgelerde uygun hazne koruyucular kullanılmalıdır. Makine, koruyucuların devre dışı olduğu durumlarda makinenin çalışmasını engelleyecek kilit sistemleri ile donatılmalıdır.
• Makinenin sıkıştırma bölümleri ve hareketli aksamına temas edilebilecek bölgelere makine koruyucuları sabitlenmiş veya hareketli olarak takılmalıdır.
• Devre dışı bırakılması durumunda çalışanın güvenliğini tehlikeye atan bölümlerin koruyucularının bir kilit sistemlerinin olması gerekir. Koruyucuların kapalı olmadığı durumlarda makine çalışmamalıdır.

Hayvancılıkta İş Güvenliği yazımıza linkten ulaşabilirsiniz. Ayrıca blog yazılarımızı takip ederek tüm sektörle alakalı güncel bilgilere ulaşabilirsiniz. Tüm bunlara ek olarak web sayfamızdaki sosyal medya butonlarından Engin İSG firmamızın Facebook, Twitter, Instagram ve Youtube sosyal ağ hesaplarımıza erişim sağlayabilir bizi takip edebilirsiniz.

Engin OSGB (Ortak Sağlık Güvenlik Birimi) olarak tüm sektörlere İSG hizmetleri veriyoruz, talep ve istekleriniz konusunda web sitemiz üzerinden fiyat teklifi alabilir yada 0850 441 67 42  telefon numarasını arayarak ücret Bilgisi öğrenebilirsiniz. Ayrıca tüm hizmetlerimiz için güncel kampanyalarımızdan ve özel indirimlerimizden faydalanabilirsiniz

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmeti