Atölyelerde Risk Değerlendirme Yöntemleri

Atölyelerde Risk Değerlendirme Yöntemleriİş Sağlığı ve Güvenliği’nin önleyici yaklaşımının temelini; risk değerlendirmesi, acil durum planları ve eğitimler oluşturur. Risk analizi(değerlendirme), işyerinde, çalışanlara zarar verecek olan etmenlere karşı yeterli tedbir alınıp alınmadığını ortaya koyan teknik bir yaklaşımdır. Risk değerlendirmesinde amaç; işyerinde, çalışanların, sağlık ve güvenliklerini tehdit eden etmenlerin tespit edilmesi, risklerin derecelendirilmesi ve önleyici tedbirlerin belirlenerek çalışma ortamı risklerini kabul edilebilir seviyeye düşürmektir.

Atölye Tipi Üretim Yapan İşletmelerde Risk Faktörleri

İş sağlığı ve güvenliğinin(İSG) küçük ve orta ölçekli işletmelerde uygulanabilmesinin önündeki en büyük eksiklerden birisi üretim faaliyetleri ile beraber yürütülmesi gereken iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin uygulama modelinin ortaya konulmamasıdır.

Atölye tipi üretim yapan sanayi işletmelerindeki risk faktörlerini kapsayacak şekilde 9 ana kategoride toplayabiliriz;

1. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Risk Faktörleri
2. İşyeri Bina Eklentileri ve Çevre Risk Faktörleri
3. Yangın, Acil Durum, Tahliye, İlk Yardım Risk Faktörleri
4. Makina ve El Aletleri Risk Faktörleri
5. Elektrik Tesisatı ve Elektrikli Ekipmanlar Risk Faktörleri
6. İç Nakliye ve Taşıma Risk Faktörleri
7. Kimyasal ve Biyolojik Risk Faktörleri
8. Termal Konfor ve Ergonomik Risk Faktörleri
9. Kişisel ve Psiko-sosyal Risk Faktörleri

Atölye tipi sanayi işletmelerinde çalışan sayısına bağlı olarak küçük işletmelerde İş Güvenliği Uzmanı ve İş yeri hekimi tam zamanlı olarak istihdam edilememekte, bu hizmetler  Engin Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) aracılığıyla yürütülmektedir.

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı mikro ve küçük işletmeler için çok yeni olmakla beraber 6331 sayılı İSG Kanunu ile küçük-büyük işletme ayrımı yapılmaksızın bütün iş yerleri için İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bütün tedbirleri alma yükümlülüğü getirilmiştir. Bu yükümlülükler düzenlenirken kanunun yanında yükümlülüklerin detaylarını ortaya koyan birçok ikincil mevzuat hazırlanmıştır.

Atölyelerde Risklerin Değerlendirme Yöntemleri

5×5 – L Tipi Matris Risk Değerlendirme Yöntemi

L Tipi Matris (5×5 Matris) Yöntemi, genellikle sebep-sonuç ilişkilerinin değerlendirilmesinde kullanılır. Bu yöntem basit ve en yaygın kullanılan yöntem olup, tek başına risk değerlendirmesi yapmak zorunda olanlar için ideal olmakla birlikte, birbirinden farklı iş akış şemasını içeren işletmeler için tek başına yeterli değildir. Risk değerlendirmesi yapan kişinin bilgi birikimi ve tecrübesine göre başarı oranı değişmektedir. Türkiye’de uygulamada sıkça karşılaşılan bir yöntemdir.
Risk analizi 5 adımdan oluşur. Bunlar;

Tehlikenin Tanımlanması

• İşyerinde iş akışına göz önünde bulundurularak hiçbir prosesi atlamadan dolaşarak ve tecrübelerden hareketle nelerin risklere sebep olabileceğine bakılır
• Bütün tehlikeler tehlike kaynakları büyük-küçük, önemli-önemsiz ayırt etmeden belirlenerek bir tehlike listesi oluşturulur.
• Risk belirlemesi yapılan üniteye ait geçmişte yaşanmış kayıtlı, kayıtsız tüm iş kazaları ve ramak kala olaylar hakkında bilgiler araştırılır.
• Makine üreticilerinin talimatları ve malzeme güvenlik bilgi formları tehlikelerin tespiti için detaylı gözden geçirilir.

Risklerin Analizi

Risk öncelik skoru (RÖS), olasılık ve etki değeri yani şiddet değerlerinin çarpımından da elde edilmektedir. Olasılık dikey çok düşükten çok yükseğe 5 farklı ve zararın derecesi şiddet çok hafiften çok ciddiye 5 farklı seviyede değerlendirmeye katılır. Analiz sonucunda önemsiz dereceden yüksek dereceye 5 farklı derecede kategoriye ayrılmış L tipi (5×5) risk öncelik skoru (RÖS) derecelendirme matrisi elde edilir.

Risk Öncelik Skoru = Olasılık * Şiddet Bu yöntemde olasılık ve şiddet değerlerini belirlemek için kullanılan kriterler aşağıdaki tablolarda belirtilmiştir.

5×5 L Tipi matris risk değerlendirme(analizi) yöntemi için hesaplanılan risk öncelik skorları değerleri Tablo 16’de yer alan RÖS Değerleri aralığına bakılarak risk önem derecesi (RÖD) ve düzenleyici önleyici faaliyet (DÖF) verileri elde edilir.

Kontrol Tedbirlerini Belirleme

Risk skorları belirlenen tehlike listesinde skoru yüksek olan riskten başlanarak kontrol tedbirleri belirlenir. Tedbirler belirlenirken kontrol tedbirleri sonrasında risk skorunun kabul edilebilir risk düzeyinin altına indirilmesi amaçlanır. Kontrol tedbirleri belirlenirken “tehlikeleri kaynağında çözme” yaklaşımı esas alınır.

Kontrol Tedbirlerinin Uygulanması

Kontrol tedbirlerinin hangi tarihe kadar kimler tarafından uygulanacağı net bir şekilde ortaya konulur. Kontrol tedbirleri uygulanabilir olmalı, iletişim yöntemleri tanımlanmış, uygulanıp uygulanmadığı denetlenebilir olmalıdır. Eğitim ve öğretim yoluyla sağlanacak gelişmeler yıllık eğitim takvimlerine eklenir ve uygulanır.

Denetim ve Geri Besleme

Bu adımda yapılan faaliyetler ve kontrol tedbirleri “Kontrol tedbirleri uygulanabildi mi?”, “Risk kabul edilebilir seviyeye indirildi mi?” soruları cevaplanarak hangi aşamada hangi problemle karşılaşıldığı kayıt altına alınır. Tutulan kayıtlar bir sonraki risk analizinde çalışmalarına temel oluşturur.

İSG Yönetim Sistemi Derecelendirme Yöntemi

OHSAS / TS 18001 standartları Kontrol ve Denetleme basamaklarından birisi İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi’nin denetlenmesidir. Bu kapsamda birçok iç tetkik formu ve yöntemi geliştirilmiştir. Fakat uygulamada denetlenecek konular ve kapsamı net olarak belirlenmemiştir. TS 18001 standardı kapsamında yapılacak iç tetkiklerin;

• Periyodik olarak planlanan aralıklarla yapılması,
• Planlanmış düzenlemelere uyulduğunun kontrolü,
• Standardın uygulama ve sürdürülme politikası durumu,
• İşletmenin politika ve hedeflerini karşılaması,

zorunluluğu bulunmaktadır.

Atölyelerde İş Sağlığı ve Güvenliği için Öneriler

• TS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi veya uluslararası geçerliliği bulunan iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.
• Risk analizleri işletmenin büyüklüğüne, faaliyet koluna, yerleşim planına, insan kaynaklarına, kullanılan makine, ekipman ve kimyasallara göre detaylı hazırlanılmalıdır. Risk değerlendirmesi yöntemlerinin tutarlılığı araştırılmalı, risk değerlendirme sonucu planlanan düzenleyici önleyici faaliyetlerin uygulamaya geçirilip geçirilmediği denetlenmelidir.
• Olası kaza sonucunda tazminatların büyüklüğü araştırılmalı ve detaylı raporlanmalıdır. Durum tespitine bağlı olarak küçük ve orta ölçekli işletmelerde iş sağlığı ve güvenliği mesleki sorumluluk sigortası yaptırılıması yaygınlaştırılmalıdır.
• Mesleki yeterlilik kapsamında yapılan çalışmalarda işçilerin nitelikleri yükseltilmeli, görev tanımları ve güvenli çalışma talimatları mutlaka yazılı olarak belirlenmelidir.
• Üst üste, iç içe işletmeler barındıran, düzensiz ve güvensiz yerleşim planına sahip sitelerin ve sanayi bölgelerinin orta vadede düzenli ve güvenli yerleşimi planlanmalıdır. Sanayi üretimi yapacak işletmelerin bina işyeri ve eklentileri, yerleşimi standartlarını belirleyen düzenlemeler yapılmalıdır.
• İşletme yöneticilerine iş sağlığı ve güvenliği alanında “EĞİTİM” bilinci aşılanmalıdır.